Er valt niet te ontkennen dat muziek ons kan opvrolijken en tot rust kan brengen. Ik heb zelf uren doorgebracht met mijn favoriete muziek, en daar voel ik me altijd goed bij.
Of het nu gaat om de klanken van een orkest of de beat van rhythm-and-blues, muziek die we mooi vinden roept positieve gevoelens op, van enthousiasme tot ontspanning. Maar de vraag is: maakt muziek je ook slimmer? In dit artikel duik ik in het bijzondere verband tussen muziek en IQ.
1. Kan muziek je IQ echt verhogen?
We weten dat muziek ons raakt, maar kan muziek ook onze geest scherpen?
Of je nu piano speelt of helemaal opgaat in een symfonie van Mozart, kunnen zulke muzikale activiteiten veranderen hoe je leert en informatie verwerkt?
Volgens onderzoek kan dat, maar niet op de manier die je misschien verwacht. Alleen naar muziek luisteren maakt ons niet intelligenter. Maar al op jonge leeftijd een instrument bespelen of tijdens het studeren naar achtergrondmuziek luisteren kan je concentratie en geheugen verbeteren.
Interessante studies laten zien dat bepaalde hersengebieden op muzikale prikkels reageren met verschillende psychofysiologische reacties bij mannen en vrouwen. Om te ontdekken hoe muziek en ons IQ samenhangen, kijken we naar wat onderzoek ons vertelt. Daarbij gaat het ook om hoe de hersenen reageren op muzikale activiteiten.
Heeft muziek invloed op de ontwikkeling van de hersenen?
Het zal je misschien verbazen, maar muziekonderwijs kan de hersenen op allerlei bijzondere manieren vormen. Zo hangt het leren bespelen van een instrument op jonge leeftijd samen met een betere auditieve verwerking. Dat betekent dat de hersenen verschillende geluiden gemakkelijker kunnen verwerken en begrijpen. Andrew E. Budson, MD, docent neurologie aan Harvard Medical School, legde uit dat auditieve verwerking je taalvaardigheid kan versterken. Maar wat betekent dat precies? Als we met muziek bezig zijn, stimuleert dat de hersengebieden die betrokken zijn bij het geheugen, de aandacht en het ruimtelijk en temporeel inzicht dat we gebruiken om problemen op te lossen en te plannen.
Het goede nieuws is dat zowel naar muziek luisteren als zelf muziek maken deze cognitieve vaardigheden kan aanscherpen. Onderzoek laat zien dat luisteren naar ontspannende achtergrondmuziek hersengebieden activeert die betrokken zijn bij het geheugen. Dat versterkt ook je analytische vaardigheden.
Door met muziek bezig te zijn kunnen we dus cognitieve vaardigheden ontwikkelen die ons helpen de wereld om ons heen te begrijpen. Denk bijvoorbeeld aan gitaarspelen. Je moet naar de noten luisteren om een melodie te spelen, waarvoor je auditieve verwerking nodig hebt. Tegelijkertijd moet je goed op de snaren letten en je visuele geheugen gebruiken. Ook herken je patronen en ritmes om muziekstukken te maken. Bij elk van deze handelingen gebruik je andere delen van je hersenen om het instrument soepel te kunnen bespelen.
Als het gaat om muziek en intelligentie, is het dus logisch dat verbeteringen in ons geheugen en probleemoplossend vermogen samenhangen met specifieke muzikale taken. Ze zeggen niet direct iets over je algemene intelligentie of IQ, maar helpen wel om verschillende verstandelijke vaardigheden aan te scherpen. Toonladders oefenen of akkoorden aanslaan op een gitaar kan dus bepaalde vaardigheden versterken, maar het is slechts één stukje van de cognitieve puzzel.
Het Mozarteffect: hoe zit het echt?
Heb je weleens van het Mozarteffect gehoord? Dat is de theorie dat je beter presteert op IQ-tests naarmate je vaker naar muziek van Mozart luistert. Dit verschijnsel werd in 1993 ontdekt door psycholoog Frances Rauscher. De eerste studies, gepubliceerd in Nature, wezen erop dat luisteren naar Mozart mensen hielp om beter te presteren op bepaalde tests voor ruimtelijk redeneren.
Maar klopt deze theorie eigenlijk wel?
Mozart kan je inderdaad tijdelijk een voorsprong geven bij taken waarvoor je ruimtelijke intelligentie nodig hebt, maar dat effect houdt niet lang aan. In het gunstigste geval duurt het ongeveer 15 minuten nadat je bent gestopt met luisteren.
Ik zou graag geloven dat je alleen door naar muziek te luisteren beter kunt denken en meer ruimtelijk inzicht krijgt. Toch komen de grootste voordelen voor je IQ voort uit actief met muziek bezig zijn. Door zelf muziek te maken kun je je korte- en langetermijngeheugen en je probleemoplossend vermogen ontwikkelen. Dat wil niet zeggen dat de composities van Mozart niet verrijkend kunnen zijn. Luisteren naar een sonate kan je juist helpen om te ontspannen en tot rust te komen. Maar een instrument leren bespelen levert meer cognitieve voordelen op dan alleen naar muziek luisteren.
2. De invloed van muziekonderwijs en muzikale training op intelligentie
Muziekonderwijs en muzikale training gaan niet alleen over noten lezen of een instrument leren bespelen. Ze kunnen ook je kennis verbreden en je leerprestaties verbeteren. Je via lessen en oefening verdiepen in de wereld van muziek kan veel invloed hebben op je intelligentie. Laten we daarom eens kijken naar het effect van muziek op de hersenen.
De invloed van muziek op cognitieve functies
Om beter te begrijpen welke invloed muziek heeft op de cognitieve functies van onze hersenen, moeten we er vanuit een wetenschappelijk perspectief naar kijken. In een onderzoek gebruikten onderzoekers van Stanford University hersenscans om te laten zien hoe muziek specifieke hersengebieden activeert die betrokken zijn bij concentratie, geheugen en het voorspellen van wat er gaat komen. Opvallend genoeg was de hersenactiviteit het hoogst tijdens de stiltes tussen symfonieën. Dit wijst erop dat de hersenen zulke pauzes gebruiken om informatie te verwerken en te ordenen. In die zin speelt muziek een evolutionaire rol: ze helpt ons te anticiperen op nieuwe informatie en gebeurtenissen en onze aandacht daarop te richten.
Je kunt het zo zien: de voorspelbare overgangen in muziek helpen ons te begrijpen hoe onze hersenen iets onderzoeken en er kritisch over nadenken, vooral wanneer we zintuiglijke informatie verwerken. Door met muziek bezig te zijn, leren we dus om te gaan met onverwachte en complexe situaties. Dat is een waardevolle vaardigheid, zowel tijdens onze opleiding als in het dagelijks leven.
Muziekles en IQ: wat is het verband?
We weten dat piano, drums of viool leren spelen ons geheugen en onze concentratie kan verbeteren. Maar wat is precies het verband tussen muziekles, ons IQ en ons vermogen om nieuwe dingen te leren? Uit het onderzoek van de American Psychological Association bleek dat zowel kinderen als jongeren die regelmatig muziekles kregen, hun IQ en schoolprestaties zagen verbeteren. Hoe langer ze aan het muziekprogramma deelnamen, hoe groter de cognitieve voordelen. De onderzoekers zagen dat de IQ-scores leken te stijgen, maar bij leerlingen die jarenlang les volgden, was die stijging aanzienlijk.
Je bent het vast met me eens dat het verband tussen intelligentie en muziek leren maken meer dan oppervlakkig is. Ongeacht iemands achtergrond of financiële situatie wordt er steeds weer een verband gevonden tussen muziekonderwijs en betere schoolprestaties. Misschien ontwikkelen leerlingen die muziekles volgen sterkere cognitieve vaardigheden, of stimuleert juist de uitdaging van de lessen hun intelligentie. Hoe dan ook zijn onderzoekers ervan overtuigd dat muziekonderwijs bijdraagt aan de vorming en ontwikkeling van het denkvermogen van kinderen.
Een onderzoek dat in 2020 werd gepubliceerd in het Journal of Educational Psychology gaf meer inzicht in het verband tussen muziek en intelligentie bij kinderen. Middelbare scholieren die muziekonderwijs volgden en een instrument bespeelden, haalden hogere cijfers voor natuurwetenschappelijke vakken, wiskunde en Engels dan leeftijdsgenoten die geen muzieklessen volgden. Ook nadat rekening was gehouden met andere factoren, bleven de resultaten overeind. Alleen al dit onderzoek laat zien dat een instrument bespelen allerlei vaardigheden kan stimuleren die op school van pas komen, van coördinatie en nauwkeurigheid tot sociale vaardigheden zoals samenwerken en actief luisteren.
Simpel gezegd: hoe eerder je begint met muziekles of muziekonderwijs op school, hoe groter het positieve effect op je muzikaliteit, algemene intelligentie en cijfers. Muziek is veel meer dan alleen vermaak. Ze heeft een onmiskenbare invloed op ons denkvermogen doordat ze de verbindingen tussen zenuwcellen in de hersenen versterkt. Bij kinderen stimuleert bezig zijn met muziek de neuroplasticiteit. Dat is het vermogen van de hersenen om te veranderen wanneer we nieuwe dingen leren. Door naar Mozart te luisteren word je dus niet van de ene op de andere dag een genie, maar regelmatig en actief muziek oefenen kan je mentale weerbaarheid versterken.
3. Hebben muzikanten een hoger IQ?
Als een instrument bespelen en muziek leren maken je cognitieve vaardigheden kunnen verbeteren, dan moeten muzikanten wel bijzonder slim zijn, toch? Maar misschien zit het net iets ingewikkelder in elkaar dan je zou denken. Laten we eens kijken naar het verband tussen muziekles in de kindertijd en IQ, en naar de vraag of muzikanten intelligenter zijn dan de gemiddelde persoon.
Muziekles in de kindertijd en IQ
Om te bepalen of muzikanten slimmer zijn, moeten we kijken naar de manier waarop muziekonderwijs de intelligentie beïnvloedt. En dat begint al in de kindertijd. De Universiteit van Ulm in Duitsland deed onderzoek onder jonge jongens die een muziekinstrument bespeelden. De onderzoekers ontdekten dat deze jongens een hogere non-verbale intelligentie hadden en beter konden spellen dan jongens die geen instrument bespeelden.
Het boeiende aan deze bevindingen is dat muziekonderwijs de luistervaardigheden van de jongens versterkte, wat vervolgens hun taalvaardigheid verbeterde. Dat gold vooral voor talen waarin spelling en uitspraak nauw samenhangen, zoals het Duits. Deze resultaten wijzen erop dat juist het oefenen met muziek de cognitieve ontwikkeling ondersteunt, en niet alleen belangstelling voor muziek.
Dit soort onderzoeken bevestigt dat verschillende muzikale activiteiten elk een eigen effect hebben op onze mentale ontwikkeling. We weten dat zingen en al op jonge leeftijd met muziek in aanraking komen goed zijn voor ons humeur. Maar onderzoek laat ook zien dat kinderen die een instrument leren bespelen, betere cognitieve vaardigheden ontwikkelen, zoals geheugen en taalvaardigheid. Die helpen hen aanzienlijk bij de dagelijkse communicatie.
Welk instrument helpt het best om je IQ te verhogen?
Nu we weten dat muziekinstrumenten invloed hebben op de cognitieve ontwikkeling, is de vraag of je een bepaald instrument moet bespelen om die resultaten te bereiken. Het beschikbare onderzoek richt zich niet op één type instrument, maar op de technieken die je nodig hebt om een instrument te leren bespelen.
Het lijkt erop dat technieken waarbij je handbewegingen en het lezen van bladmuziek nauwkeurig op elkaar moet afstemmen, zoals bij piano of viool spelen, de hersenontwikkeling beïnvloeden. Uiteindelijk gaat het dus niet zozeer om het instrument zelf, maar om de tijd die je in het oefenen steekt en hoe ingewikkeld dat oefenen is.
Een instrument leren bespelen is goed voor je brein, maar daar houdt het niet op. Uit onderzoek blijkt dat hoe langer iemand muziek speelt en oefent, hoe beter diegene presteert op het gebied van geheugen, concentratie en multitasken. Dat geldt voor zowel professionals als amateurs. Langdurig met muziek bezig zijn houdt je brein soepel en versterkt zo specifieke cognitieve vaardigheden.
Het bijzondere aan een instrument bespelen is dat je verschillende delen van je brein tegelijk gebruikt! Je leest niet alleen noten en beweegt je handen, maar luistert ook naar de klanken die je maakt, past je speeltechniek aan en speelt samen met andere muzikanten. Al die handelingen tegelijk stimuleren verschillende manieren van denken, zoals problemen oplossen en voorspellingen doen.
Niet alle wetenschappers zijn het er overigens over eens dat muziek als hobby leerlingen ook ‘slimmer’ maakt in de gebruikelijke, schoolse betekenis. Met andere woorden: het is geen garantie voor een hogere score op een IQ-test. Wel kunnen we stellen dat muziek de ontwikkeling van het brein kan ondersteunen en een grote invloed heeft op emotionele intelligentie.
4. Is klassieke muziek beter voor je brein?
Op basis van wat we tot nu toe weten, is muziek veel meer dan een achtergrondgeluid. Muziek geeft ons niet alleen een goed gevoel, maar heeft ook een onmiskenbare invloed op de werking van ons brein.
Klassieke muziek is een van de bekendste muziekgenres die in verband worden gebracht met het aanscherpen van mentale vaardigheden. Of het nu gaat om pianosonates van Beethoven of orkestwerken van Vivaldi, deze meeslepende composities staan erom bekend bepaalde hersengebieden te activeren. Die zijn onder meer betrokken bij het geheugen, de aandacht en het schakelen tussen taken. Er zijn aanwijzingen dat ons vermogen om klassieke muziek te begrijpen en te waarderen cognitieve vaardigheden kan aanscherpen die samenhangen met een hoger IQ.
Maar geen zorgen: dat betekent niet dat andere muziekgenres je intelligentie niet kunnen stimuleren. Onderzoek laat zien dat genieten van je favoriete muziek je mentale gezondheid en functioneren kan ondersteunen. Van je favoriete rocknummers tot jazz: muziek waar je blij van wordt, kan je creativiteit aanwakkeren en je helpen problemen op te lossen en vernieuwend te denken.
Klassieke muziek kan allerlei voordelen bieden voor je denkvermogen, maar het genre is misschien minder belangrijk dan de emotionele band die je met de muziek voelt. Van klassiek tot pop: als muziek iets bij je losmaakt, doet die vast ook iets goeds voor je brein.
5. Stimuleert muziek emotionele intelligentie en creativiteit?
Luisteren naar muziek die je mooi vindt, kan je stemming meteen veranderen en je helpen om te gaan met uitdagingen in je leven. Ik weet uit eigen ervaring hoe belangrijk muziek kan zijn voor je gevoelsleven: muziek hielp me om op onrustige momenten tot rust te komen. Maar waarom heeft muziek zo veel invloed op onze emoties?
Door muziek worden we ons bewuster van onze emoties en leren we die beter te reguleren. Zo leren we ook onze stemming in balans te houden. Muziek die ons raakt, helpt ons om ons inlevingsvermogen te versterken doordat we ons verbonden voelen met de tekst of melodie van een lied of compositie.
Muziek roept niet alleen emoties op, maar ook een lichamelijke reactie die de stressbelasting van het autonome zenuwstelsel kan verminderen. Ook dat helpt ons om onze emoties te reguleren.
Omdat muziek zo veel invloed heeft op onze emoties, is het niet gek dat muziek onze emotionele intelligentie kan versterken. Steeds meer mensen beschouwen die als belangrijker dan IQ.
Maar hoe zit het met onze creativiteit? Bedenk dat creatief zijn en ideeën bedenken zowel emotioneel inzicht als cognitieve vaardigheden vragen. De juiste muziek kan je stemming verbeteren en je helpen buiten de gebaande paden te denken. Hoe meer je je zintuigen met muziek prikkelt, hoe sterker namelijk de netwerken in je brein worden die betrokken zijn bij creativiteit en het bedenken van ideeën.
Neem bijvoorbeeld het luisteren naar vrolijke muziek. Opbeurende klanken kunnen zelfstandig denken stimuleren, zowel in de kunst als in de wetenschap. Toch werkt dat mogelijk anders bij lineair of convergent denken: het vinden van één oplossing voor een probleem. We kunnen dus stellen dat muziek creativiteit aanwakkert, maar niet per se helpt om één juist antwoord op een vraagstuk of uitdaging te vinden. Voor meer analytische en convergente denkprocessen doe je een beroep op je algemene intelligentie, niet op je creativiteit.
Wat we kunnen concluderen over muziek en intelligentie
Nu je meer weet over muziek en intelligentie, hoop ik dat je je favoriete nummers op een heel nieuwe manier beleeft. Muziek kan ons in al haar vormen mentaal en emotioneel verrijken. We weten dat activiteiten zoals een nieuw instrument leren bespelen ons kunnen helpen om informatie beter te verwerken en problemen beter op te lossen.
Muziek verdiept onze emoties en stimuleert onze creativiteit, bij kinderen én volwassenen. Ook al verhoogt muziek je score op een IQ-test misschien niet rechtstreeks, ze vormt wel je denken en je gevoelsleven op manieren waar je je misschien niet helemaal van bewust bent. Lang leve muziek, die je helpt om met meer inzicht, creativiteit en intelligentie in het leven te staan.
